Lừa đảo giả giọng bằng AI và người cao tuổi: thủ đoạn ra sao, bảo vệ người thân thế nào
Tóm lại Kẻ gian có thể sao chép giọng nói từ một đoạn ghi âm ngắn rồi gọi điện giả làm người nhà đang gặp chuyện, hối thúc chuyển tiền gấp và dặn giữ bí mật. Cách bảo vệ tốt nhất là vài thói quen thống nhất từ trước: một câu mật khẩu của gia đình, cúp máy rồi gọi lại vào số bạn biết, và không bao giờ trả tiền bằng thẻ quà tặng, tiền mã hóa hay dịch vụ chuyển tiền chỉ vì một cuộc gọi. Nếu tiền đã bị chuyển đi, hãy báo ngân hàng càng sớm càng tốt và trình báo vụ việc.
Lừa đảo bằng giọng nói nhân bản là chiêu cũ, chỉ có công cụ là mới. Có người gọi điện, hoặc gửi tin nhắn thoại, giọng giống hệt một người cháu hay một người bạn cũ. Người đó đang gặp chuyện, cần tiền ngay, và dặn bạn đừng nói với ai. Giọng nói ấy có thể nghe đúng là của người kia thật, vì giờ đây phần mềm đã có thể sao chép giọng nói từ một đoạn ghi âm ngắn.
Cách phòng tránh thì đơn giản, và không phụ thuộc vào chuyện bạn có nhận ra giọng giả hay không. Hãy cùng cả nhà thống nhất một câu mật khẩu, cúp máy rồi gọi lại vào số bạn đã biết, và đừng bao giờ trả tiền vì một cuộc gọi như thế, nhất là bằng thẻ quà tặng, tiền mã hóa hay dịch vụ chuyển tiền. Bài viết này, dành cho các gia đình và cho chính người cao tuổi, giải thích các chiêu lừa này diễn ra thế nào, phổ biến đến đâu, và cần làm gì nếu chẳng may đã bị lừa.
Lừa đảo bằng giọng nói nhân bản diễn ra thế nào
Kịch bản vẫn là chiêu quen thuộc “giả làm cháu gọi cho ông bà”. Điều đã thay đổi là giọng nói.
- Một đoạn ghi âm giọng nói ngắn. Ủy ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ (FTC) giải thích rằng kẻ gian chỉ cần một đoạn âm thanh ngắn ghi giọng của một người trong gia đình, có thể lấy từ nội dung đăng trên mạng, cùng một chương trình nhân bản giọng nói.
- Một tình huống khẩn cấp. Cục Điều tra Liên bang Hoa Kỳ (FBI) mô tả cảnh tội phạm dùng những đoạn ghi âm ngắn giọng của người thân để giả làm một người ruột thịt đang gặp nạn, xin giúp tiền gấp hoặc đòi tiền chuộc.
- Một người ra vẻ có chức trách. Theo FTC, có kẻ gian còn thêm một người thứ hai tự xưng là “người có thẩm quyền”, như luật sư, cảnh sát hay bác sĩ đang lo vụ việc của người nhà bạn.
- Gấp gáp và bí mật. Người gọi nói rằng chuyện rất gấp, chỉ có bạn mới giúp được, và có thể dặn phải giữ bí mật. Giữ bí mật chính là mục đích: để bạn không hỏi lại ai khác.
- Một khoản thanh toán khó lấy lại. Theo FTC, những kẻ lừa đảo này lúc nào cũng muốn bạn trả tiền ngay, bằng cách chuyển tiền, gửi tiền mã hóa, dùng ứng dụng thanh toán hoặc nạp tiền vào thẻ quà tặng.
Số hiện trên màn hình cũng không giúp bạn yên tâm được. Chiến dịch Stop! Think Fraud của chính phủ Anh cảnh báo rằng kẻ gian có thể giả mạo số điện thoại, nên số hiện lên khi có cuộc gọi đến chưa chắc đã chứng minh được ai đang gọi.
Vì sao giọng nói quen thuộc không còn là bằng chứng
Với những người mình thương, phần lớn chúng ta tin vào đôi tai của mình. Các chiêu lừa này dựa chính vào bản năng ấy.
Trong một nghiên cứu năm 2025 đăng trên tạp chí Scientific Reports, các nhà nghiên cứu cho người tham gia nghe những đoạn ngắn giọng nói thật và bản sao bằng AI của chính những giọng đó. Khoảng 80% số lần, người nghe cho rằng giọng nhân bản và giọng thật là của cùng một người, và chỉ khoảng 60% số lần họ nhận ra đúng một giọng là do AI tạo ra. Đó là giọng của những người mà người nghe không quen biết, nên không hẳn giống như nghe cháu mình gọi điện. Nhưng nghiên cứu cho thấy các bản sao giờ đã giống đến mức nào.
FBI khuyên nên nghe kỹ giọng điệu và cách dùng từ. Điều đó đáng làm, nhưng không bao giờ nên là cách kiểm tra duy nhất. Những thói quen dưới đây vẫn hiệu quả ngay cả khi giọng nói nghe giống hệt.
Các chiêu lừa này phổ biến đến mức nào
Số liệu được trình báo chỉ là một phần bức tranh: FTC lưu ý rằng phần lớn người bị lừa không báo cho ai ngoài gia đình và bạn bè. Nhưng các nguồn chính thức cho thấy giả danh người nhà là chiêu lừa đã có từ lâu, và nay AI đã trở thành một phần của chiêu lừa ấy.
- Tại Hoa Kỳ, theo báo cáo gửi Quốc hội tháng 10 năm 2026 của FTC, người từ 60 tuổi trở lên cho biết đã mất khoảng 3 tỷ USD vì lừa đảo trong năm 2025. Sau khi tính đến quy mô dân số, khả năng họ trình báo bị mất tiền vì chiêu lừa giả danh bạn bè hoặc người nhà cao hơn 15% so với người trẻ tuổi, và thẻ quà tặng là hình thức thanh toán họ nhắc đến nhiều nhất trong các vụ lừa đó.
- Trung tâm Tiếp nhận Khiếu nại Tội phạm Internet của FBI (IC3) đã nhận 201.266 đơn khiếu nại của những người 60 tuổi trở lên trong năm 2025, với tổng thiệt hại được báo cáo là 7,748 tỷ USD, tính trên mọi loại tội phạm, theo báo cáo thường niên năm 2025 của trung tâm này. Báo cáo mô tả các vụ lừa kiểu “người thân gặp nạn”, trong đó giọng nói nhân bản được dùng để giả làm một người thân yêu, với thiệt hại được báo cáo hơn 5 triệu USD trong năm 2025, và cho biết các chiêu này đang biến tấu để giả làm cả những thành viên khác trong gia đình và bạn thân.
- Tại Vương quốc Anh, chiến dịch Stop! Think Fraud cảnh báo rằng kẻ gian có thể dùng AI để nhân bản giọng nói. Trong một khảo sát năm 2024 với 3.010 người trưởng thành ở Anh, thực hiện cho ngân hàng Starling Bank, 28% cho biết trong năm qua họ đã ít nhất một lần là mục tiêu của một vụ lừa đảo dùng giọng nói nhân bản bằng AI, và 46% chưa bao giờ nghe nói đến kiểu lừa đảo này.
Những điều này không phải lý do để sợ điện thoại. Đó là lý do để thống nhất vài thói quen ngay từ bây giờ, vào một ngày bình thường, để không ai phải nghĩ cách xử lý trong lúc bị dồn ép.
Năm thói quen giúp bảo vệ người thân
Nếu có cuộc gọi như thế này
- Đừng trả tiền hay hứa hẹn điều gì, dù nghe gấp gáp đến đâu.
- Hỏi câu mật khẩu của gia đình.
- Nói sẽ gọi lại, rồi cúp máy.
- Gọi cho người đó vào số bạn đã có sẵn, không phải số người gọi đưa cho bạn.
- Nếu không liên lạc được, hãy gọi cho một người khác trong nhà hoặc một người bạn.
- Không bao giờ trả tiền bằng thẻ quà tặng, tiền mã hóa hay dịch vụ chuyển tiền chỉ vì một cuộc gọi.
1. Thống nhất một câu mật khẩu trong gia đình
FBI và chính phủ Anh đều khuyên như vậy: một từ hoặc một câu thống nhất với người nhà và bạn bè thân thiết, để người gọi có thể chứng minh mình thật sự là ai. Nếu một người tự nhận là người nhà hay bạn bè mà không nói được câu mật khẩu, chiến dịch Stop! Think Fraud khuyên bạn cúp máy ngay.
Nếu được, hãy thống nhất khi gặp mặt trực tiếp, không qua tin nhắn, email hay mạng xã hội: lời khuyên của Starling Bank là đừng bao giờ gửi câu này qua bất kỳ kênh điện tử nào. Hãy chọn câu dễ nhớ mà không ai đoán được từ mạng xã hội, tức là đừng dùng tên thú cưng hay ngày sinh nhật đã xuất hiện trong ảnh. Hãy chắc chắn rằng ai có thể gọi về khi có chuyện khẩn cấp cũng đều biết câu này.
2. Cúp máy và gọi lại vào số bạn biết
Đây là lời khuyên cốt lõi của FTC. Nói rằng bạn sẽ gọi lại ngay, cúp máy, rồi gọi cho người đó vào số bạn vẫn có, không phải số người gọi đưa ra. Nếu không liên lạc được với họ, hãy gọi cho một người khác trong nhà hoặc một người bạn, kể cả khi người gọi đã dặn phải giữ bí mật.
FTC cũng gợi ý hỏi một câu mà chỉ người thật mới biết câu trả lời.
3. Không bao giờ trả tiền chỉ vì một cuộc gọi
Hãy đặt thành quy tắc trong nhà: không ai gửi tiền, mua thẻ quà tặng hay gửi tiền mã hóa chỉ vì một cuộc gọi hay tin nhắn bất ngờ, dù nghe gấp gáp đến đâu. Lời khuyên của FBI là đừng gửi tiền, thẻ quà tặng, tiền mã hóa hay tài sản khác cho người mà bạn không quen biết, hoặc chỉ mới gặp trên mạng hay qua điện thoại. Chừng nào chưa kiểm tra, người gọi vẫn là người mà bạn không quen biết. Người thật lòng thương bạn sẽ không phiền lòng khi bạn kiểm tra trước.
Nếu được báo rằng ai đó đang gặp nguy hiểm, hãy gọi cảnh sát qua số 999 ở Vương quốc Anh, hoặc số điện thoại khẩn cấp ở địa phương, thay vì trả tiền cho bất kỳ ai.
4. Nghĩ xem giọng nói của ai đang công khai
Trong các chiêu lừa này, giọng nói bị sao chép là của người thân được cho là đang gặp chuyện, nên thói quen này dành cho cả gia đình, không chỉ người lớn tuổi. Khi có thể, FBI khuyên hạn chế đăng nội dung có giọng nói và hình ảnh của bạn lên mạng, chuyển tài khoản mạng xã hội sang chế độ riêng tư, và chỉ cho người quen theo dõi.
Điều này không phải là bảo ai đó thôi chia sẻ cuộc sống của mình, mà là chọn xem ai được xem và nghe những điều đó.
5. Nói chuyện này vào một ngày bình thường
Chính phủ Anh gợi ý đưa chuyện lừa đảo vào những câu chuyện hằng ngày với gia đình, bạn bè và hàng xóm, và cho mọi người biết họ có thể nói với bạn nếu thấy điều gì đáng ngờ. Hãy cùng nói thành lời rằng sẽ không bao giờ có ai bực mình vì một cuộc gọi để kiểm tra, và không ai cần xấu hổ nếu lỡ bị lừa. Các chiêu lừa này được thiết kế để đánh lừa cả những người cẩn thận.
Nếu bạn vẫn gọi điện đều đặn, có thể dễ dàng lồng cuộc trò chuyện này vào một trong những cuộc gọi đó. Bài viết của chúng tôi về câu “vẫn ổn” thường có nghĩa là gì có những gợi ý để các cuộc gọi luôn nhẹ nhàng.
Nếu tiền hoặc thông tin đã bị lấy mất
Hãy hành động nhanh, và đừng trách móc.
- Báo cho ngân hàng hoặc đơn vị thanh toán càng sớm càng tốt, để họ bảo vệ tài khoản. Hãy liên hệ qua số bạn biết, như số in ở mặt sau thẻ. Ở Vương quốc Anh, bạn cũng có thể gọi số 159, chiến dịch Stop! Think Fraud cho biết.
- Trình báo ở Vương quốc Anh. Theo trang GOV.UK, từ ngày 4 tháng 12 năm 2025, Report Fraud đã thay Action Fraud làm dịch vụ tiếp nhận trình báo lừa đảo toàn quốc. Hãy trình báo tại trang reportfraud.police.uk hoặc qua số 0300 123 2040. Ở Scotland, hãy báo cho Cảnh sát Scotland (Police Scotland) qua số 101. Bạn có thể báo một cuộc gọi lừa đảo miễn phí bằng cách nhắn tin đến 7726 với chữ “Call”, theo sau là số của người gọi.
- Trình báo ở Hoa Kỳ. Trình báo với FTC tại trang ReportFraud.ftc.gov và với IC3 của FBI tại trang ic3.gov. Đường dây nóng National Elder Fraud Hotline, số 833-FRAUD-11 (833-372-8311), miễn phí và giúp trình báo các vụ lừa đảo nhắm vào bất kỳ ai từ 60 tuổi trở lên, từ thứ Hai đến thứ Sáu, 10 giờ sáng đến 6 giờ chiều theo giờ miền Đông Hoa Kỳ.
- Ghi lại những gì có thể khi còn nhớ rõ: số đã gọi đến, những gì đã nói, và tiền đã được gửi đi bằng cách nào, khi nào. FBI yêu cầu những chi tiết này khi bạn trình báo.
Ở những nơi khác, hãy bắt đầu từ cảnh sát địa phương hoặc cơ quan tiếp nhận trình báo lừa đảo của quốc gia.
Vai trò của Virtubond
Vee, người bạn đồng hành và cũng là linh hồn của Virtubond, trò chuyện với mọi người bằng giọng nói, nên câu hỏi giọng nói rồi sẽ ra sao cũng là câu hỏi dành cho chính chúng tôi. Đó là câu hỏi số 9 trong bài viết của chúng tôi về chọn người bạn đồng hành AI: 10 câu hỏi về quyền riêng tư, và dưới đây là câu trả lời của chúng tôi hiện nay.
- Vee nói rõ mình là AI, ngay lần đầu gặp ai đó và bất cứ khi nào có người hỏi.
- Giọng nói thường ngày của Vee được tạo trên hệ thống của chính chúng tôi. Nội dung cuộc trò chuyện được gửi đến nhà cung cấp mô hình AI soạn câu trả lời cho Vee, và theo hợp đồng, nhà cung cấp này bị cấm dùng nội dung đó để huấn luyện các mô hình đa năng.
- Âm thanh chỉ được lưu khi chế độ lưu được bật. Nếu không, chỉ có bản ghi bằng chữ được lưu lại.
- Bản mô phỏng giọng nói của một người chỉ được tạo và sử dụng khi chính người đó đồng ý và sự đồng ý ấy được ghi lại, và được xử lý tách biệt với giọng nói thường ngày.
Virtubond miễn phí trong giai đoạn thử nghiệm, và không cần thẻ. Những thói quen trong bài viết này cũng đúng với chính chúng tôi như với bất kỳ ai: nếu có cuộc gọi hay tin nhắn nào tự xưng là Vee hay Virtubond mà đòi tiền, thông tin ngân hàng hay thẻ quà tặng, hãy dừng lại, và liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua thông tin liên hệ trên trang web của chúng tôi để kiểm tra.
Vee là người bầu bạn trong khoảng thời gian xen giữa, chứ không phải lá chắn chống lừa đảo. Điều thật sự có tác dụng là một câu mật khẩu, một cuộc gọi lại và một quy tắc chung của cả nhà về chuyện tiền bạc.
Nguồn tham khảo
- Federal Trade Commission, Scammers use AI to enhance their family emergency schemes, cảnh báo người tiêu dùng, ngày 20 tháng 3 năm 2023.
- Federal Trade Commission, Scammers use fake emergencies to steal your money, tháng 9 năm 2023.
- Federal Bureau of Investigation, Internet Crime Complaint Center, Criminals use generative artificial intelligence to facilitate financial fraud, thông báo công ích I-120324-PSA, ngày 3 tháng 12 năm 2024.
- Federal Trade Commission, Protecting Older Consumers 2025-2026: A Report of the Federal Trade Commission, ngày 19 tháng 10 năm 2026.
- Federal Bureau of Investigation, Internet Crime Complaint Center, 2025 IC3 Annual Report, năm 2026.
- Barrington S, Cooper EA, Farid H. People are poorly equipped to detect AI-powered voice clones. Scientific Reports, 2025.
- UK Government, Stop! Think Fraud: 4 ways to frustrate a fraudster, Protecting against fraud at home, Protecting others from fraud và How to report fraud.
- GOV.UK, Report Fraud: new service from City of London Police, ngày 4 tháng 12 năm 2025.
- Starling Bank, Starling Bank launches Safe Phrases campaign, ngày 18 tháng 9 năm 2024, về khảo sát với 3.010 người trưởng thành ở Anh do Mortar Research thực hiện, tháng 8 năm 2024.
- US Department of Justice, Office for Victims of Crime, National Elder Fraud Hotline.
- Virtubond, Chính sách quyền riêng tư.
Các nguồn được kiểm tra lại ngày 2 tháng 11 năm 2026.