Người bạn đồng hành AI có giúp vơi nỗi cô đơn không? Làm được gì và không làm được gì

Có thể giúp đôi chút, với một số người, nhưng kèm những lưu ý đáng kể. Các nghiên cứu về robot xã hội, trợ lý giọng nói và chatbot ở người cao tuổi cho thấy mức cô đơn trung bình giảm khiêm tốn. Nhưng phần lớn các nghiên cứu này nhỏ và ngắn, ít nghiên cứu so sánh người dùng với những người tương tự không có bạn đồng hành, và một số con số được trích dẫn nhiều nhất lại đến từ chính các công ty làm ra sản phẩm. Người bạn đồng hành có thể mang lại những cuộc trò chuyện, sự bầu bạn và một chút nếp sinh hoạt đều đặn giữa các cuộc gọi và những lần thăm. Nhưng nó không thể thay thế những người thân quen trong đời một người, và không thể điều trị trầm cảm.

Bài viết này trình bày những gì nghiên cứu đã tìm thấy, những điều chưa ai biết, những rủi ro không nên xem nhẹ, và làm sao biết người bạn đồng hành có đang giúp ích hay không. Đây là bài viết dành cho gia đình, bạn bè, và bất kỳ ai đang cân nhắc dùng một người bạn đồng hành cho chính mình.

Các nghiên cứu đã thử những gì

Các nhà nghiên cứu đã thử ba nhóm bạn đồng hành chính với người cao tuổi:

• Robot xã hội. Những chiếc máy có hình dạng thật, biết trò chuyện với con người hoặc phản hồi lại, như Paro và ElliQ.
• Trợ lý giọng nói. Loa thông minh như Echo của Amazon, được dùng để trò chuyện hằng ngày.
• Chatbot và nhân vật trên màn hình. Phần mềm trên màn hình để người ta nói chuyện hoặc nhắn tin cùng, đôi khi hiện ra dưới dạng một nhân vật hoạt hình.

Phần lớn các nghiên cứu này dùng công nghệ đơn giản hơn các chatbot AI ngày nay. Trong bài tổng quan gần đây nhất, chỉ một trong 17 nghiên cứu dùng loại mô hình ngôn ngữ lớn đứng sau những công cụ như ChatGPT.

Các bài tổng quan cho thấy gì

Bài tổng quan đó, đăng trên tạp chí Psychological Medicine năm 2026, tập hợp 17 nghiên cứu về các hệ thống trò chuyện tự động (robot, trợ lý giọng nói và chatbot) ở người từ 60 tuổi trở lên không bị suy giảm nhận thức. Tính trung bình, điểm cô đơn và điểm trầm cảm được cải thiện sau khi người ta dùng một hệ thống như vậy, và không nghiên cứu nào ghi nhận người tham gia trở nên tệ hơn. Các tác giả mô tả mức cải thiện là từ nhỏ đến vừa phải, và mức thay đổi trung bình của điểm trầm cảm là khiêm tốn.

Chi tiết cũng quan trọng không kém kết luận chính:

• Các nghiên cứu có quy mô nhỏ. Một nửa trong số đó có không quá 18 người dùng bạn đồng hành.
• Ít nghiên cứu có nhóm đối chứng tương xứng. Chỉ ba nghiên cứu là thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng. Vì hiếm khi có nhóm đối chứng, kết quả gộp chỉ so sánh mỗi người với chính họ trước và sau, chứ không so với những người tương tự không có bạn đồng hành.
• Thời gian theo dõi ngắn. Ít nghiên cứu theo dõi người tham gia lâu dài, nên theo các tác giả, chưa chắc lợi ích, nếu có, sẽ kéo dài.

Hai bài tổng quan khác cũng nghiêng về cùng một hướng. Một bài tổng quan năm 2025 trên tạp chí Healthcare, gồm chín nghiên cứu về các công cụ dựa trên AI (phần lớn là robot xã hội), cho thấy sáu nghiên cứu ghi nhận cô đơn giảm đáng kể. Mỗi nghiên cứu có từ 15 đến 64 người tham gia. Một bài tổng quan trước đó về các thử nghiệm ngẫu nhiên với robot xã hội, đăng trên The Gerontologist năm 2019, cho biết robot có thể làm giảm cô đơn, nhưng cũng nói rằng kết luận còn hạn chế vì thiếu các nghiên cứu chất lượng cao.

Xét chung, các bài tổng quan này cho thấy một tín hiệu đáng khích lệ nhưng khiêm tốn, từ những nghiên cứu nhỏ và ngắn. Đó là lý do để nghiên cứu thêm, chứ không phải một lời hứa.

Thí điểm nhỏ, và nghiên cứu của chính các công ty làm ra sản phẩm

Nhìn kỹ hai nghiên cứu dưới đây sẽ thấy nhiều bằng chứng hiện có trông ra sao.

Trợ lý giọng nói ở khu nhà cho người cao tuổi sống tự lập. Trong một nghiên cứu thí điểm năm 2021 ở vùng Trung Tây nước Mỹ, 16 người từ 77 đến 96 tuổi, sống một mình trong một khu nhà dành cho người cao tuổi còn tự sinh hoạt được, mỗi người nhận một chiếc Amazon Echo và được đề nghị nói chuyện với nó ít nhất năm lần mỗi ngày. Sau bốn tuần, điểm cô đơn của họ đã giảm. Nghiên cứu không có nhóm đối chứng, và chính các tác giả gọi đây là nghiên cứu thí điểm. Kinh phí đến từ một giải thưởng của Đại học Nebraska-Lincoln, và các tác giả cho biết không có quan hệ thương mại nào.

Robot bầu bạn, được nghiên cứu cùng chính nhà sản xuất. Một bài báo năm 2024 về ElliQ, loại robot được thiết kế để chủ động bắt chuyện thay vì chờ người ta nói trước, có đồng tác giả là giám đốc điều hành của Intuition Robotics, công ty sản xuất ElliQ, cùng hai nhân viên của công ty này. Con số gây chú ý nhất trong bài (80% người trả lời đồng ý rằng họ thấy bớt cô đơn khi có robot bên cạnh) đến từ một khảo sát khách hàng do chính robot đưa ra sau ít nhất 30 ngày sử dụng. Trong 278 người dùng được mời, có 173 người trả lời. Các tác giả cho rằng cần có thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng để biết ElliQ có hiệu quả hay không khi so với các hình thức hỗ trợ khác.

Số liệu do công ty đưa ra không phải vô giá trị, nhưng cũng không độc lập. Khi bất kỳ sản phẩm nào khẳng định giúp giảm cô đơn, bạn hoàn toàn có lý do để hỏi: ai đo, đo thế nào, và so với cái gì.

Những điều chưa ai biết

• Lợi ích, nếu có, có kéo dài không. Các nghiên cứu trong bài tổng quan năm 2026 kéo dài từ ba buổi ngắn đến bốn tháng.
• Chatbot AI ngày nay so ra thế nào. Bài tổng quan năm 2026 chỉ có một nghiên cứu về mô hình ngôn ngữ lớn, nên bằng chứng ở người cao tuổi chưa nói được bao nhiêu về các chatbot đang bán trên thị trường.
• Ý nghĩa với người sống chung với sa sút trí tuệ. Bài tổng quan năm 2026 chỉ gồm những người không bị suy giảm nhận thức hay sa sút trí tuệ, nên kết quả không nói được gì về nhóm này.
• Hợp với ai. Trong một khảo sát ở Hoa Kỳ với 825 người trưởng thành từ 25 đến 88 tuổi, công bố năm 2023, 68,7% không nghĩ rằng một người bạn đồng hành nhân tạo biết nói sẽ giúp họ bớt cô đơn, và càng lớn tuổi thì càng ít người nghĩ vậy.

Những rủi ro không nên xem nhẹ

Dùng nhiều hơn thì đi kèm cô đơn nhiều hơn. Trong một nghiên cứu ngẫu nhiên kéo dài bốn tuần với 981 người trưởng thành ở Hoa Kỳ dùng ChatGPT, những người chọn dùng nhiều hơn, dù được dùng phiên bản nào, đều cho biết họ cô đơn hơn, ít giao tiếp với người thật hơn, phụ thuộc cảm xúc vào chatbot nhiều hơn và có nhiều biểu hiện sử dụng có vấn đề hơn. Độ tuổi trung bình của họ là khoảng 40. Nghiên cứu do OpenAI, công ty làm ra ChatGPT, tài trợ, và bốn tác giả làm việc tại công ty này. Bài được công bố dưới dạng bản tiền ấn phẩm (preprint, tức bài báo được chia sẻ trước khi qua phản biện). Vì người tham gia tự chọn mức độ sử dụng, nghiên cứu chỉ cho thấy mối liên quan, chứ không cho biết điều nào có trước.

Một khảo sát khác với 1.131 người trưởng thành ở Hoa Kỳ dùng Character.AI, nền tảng nơi người ta trò chuyện với các nhân vật AI, cho thấy dùng chủ yếu để tìm sự bầu bạn có liên quan đến sức khỏe tinh thần kém hơn, nhất là khi dùng với cường độ cao.

Sự phụ thuộc. Người bạn đồng hành lúc nào cũng sẵn sàng và không bao giờ chán nghe. Đó là một phần sức hấp dẫn, và cũng là lý do nên để ý xem nó đang góp thêm vào tuần của một người, hay đang lặng lẽ thế chỗ những con người trong tuần ấy.

Không biết mình đang nói chuyện với AI. Mối lo này lớn nhất với người sống chung với sa sút trí tuệ. Cũng trong khảo sát năm 2023 nói trên, khi được đề nghị hình dung mình bị sa sút trí tuệ, 69,3% cho biết họ sẽ thấy không thoải mái nếu người chăm sóc để họ tin rằng một người bạn đồng hành nhân tạo là người thật. Từ ngày 2 tháng 8 năm 2026, Đạo luật AI của EU yêu cầu các hệ thống AI trò chuyện trực tiếp với con người phải được thiết kế sao cho người dùng được thông báo rằng họ đang tương tác với AI, trừ khi điều đó đã rõ ràng.

Quyền riêng tư. Với một người biết lắng nghe, người ta kể về sức khỏe, gia đình và tiền bạc. Những lời ấy rồi sẽ ra sao hoàn toàn tùy vào công ty. Bài viết của chúng tôi về những câu hỏi quyền riêng tư nên hỏi trước sẽ cho bạn biết cần kiểm tra những gì.

Người bạn đồng hành thực tế có thể làm được gì

Đây là những việc một người bạn đồng hành có thể làm, chứ không phải kết quả đã được ai chứng minh:

• Có mặt giữa các cuộc gọi và những lần thăm. Vào một buổi chiều vắng vẻ, hay một buổi tối không có ai bên cạnh để trò chuyện.
• Trò chuyện bình thường. Về chuyện trong ngày, khu vườn, một kỷ niệm hay những người họ thương, theo nhịp của chính họ, không cần học gì cả.
• Giữ một nếp sinh hoạt nhẹ nhàng. Nhắc uống thuốc hay nhắc lịch hẹn, hoặc một cuộc trò chuyện buổi sáng thành nếp quen mỗi ngày.
• Nhớ những điều quan trọng với họ. Những cái tên, những câu chuyện và điều đã nói lần trước, để cuộc trò chuyện tiếp nối từ chỗ đã dừng.

Có người sẽ thích, có người không, và cả hai đều là chuyện bình thường.

Những gì người bạn đồng hành không làm được

Không thay thế được con người. Một số bằng chứng rõ ràng nhất về cách làm vơi cô đơn đến từ sự tiếp xúc bình thường giữa người với người. Trong một thử nghiệm ngẫu nhiên công bố năm 2021, 16 người gọi điện từ 17 đến 23 tuổi, sau một khóa tập huấn ngắn về cách trò chuyện thấu cảm, đã gọi cho 240 người trưởng thành đang nhận hỗ trợ từ tổ chức Meals on Wheels Central Texas. Sau bốn tuần, những người được gọi cho biết họ ít cô đơn, trầm cảm và lo âu hơn những người không được gọi. Bài viết của chúng tôi về cô đơn ở tuổi già trình bày thêm những điều khác giúp ích.

Không điều trị được trầm cảm. Một người bạn đồng hành giúp ai đó vui hơn trong ngày thì không phải là đang chữa bệnh. Trầm cảm có những cách điều trị hiệu quả, gồm trị liệu bằng trò chuyện và, với một số người, thuốc chống trầm cảm, và Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) cho rằng điều quan trọng là tìm đến bác sĩ gia đình nếu bạn nghĩ mình có thể bị trầm cảm. Nếu một người có vẻ buồn chán nhiều tuần liền, không còn hứng thú với những việc trước đây họ thích, hoặc nói rằng mình là gánh nặng, hãy khuyến khích họ đi khám bác sĩ gia đình, và ngỏ ý giúp họ việc này. Nếu bạn lo cho sự an toàn của họ ngay lúc này, hãy gọi số điện thoại khẩn cấp ở địa phương.

Có đang giúp ích không? Những câu nên hỏi sau vài tuần

Nếu bạn hoặc người thân yêu của bạn dùng thử một người bạn đồng hành, những câu hỏi này đáng để cùng nhau xem lại sau vài tuần, và thêm một lần nữa sau vài tháng.

Người bạn đồng hành có đang giúp ích không?

1. Đang góp thêm vào tuần, hay đang thế chỗ một điều gì đó trong tuần?
2. Các cuộc gọi, những lần thăm và những buổi ra ngoài cùng mọi người có còn thường xuyên như trước không?
3. Dùng vì thích, hay vì thấy mình phải dùng?
4. Có phải lần nào cũng rõ đây là AI chứ không phải người thật không?
5. Mọi người có biết ai được xem những gì, và làm sao để dừng chia sẻ không?
6. Tâm trạng đi xuống đã kéo dài nhiều tuần chưa? Chuyện đó cần đến bác sĩ gia đình, không phải người bạn đồng hành.

Vai trò của Vee

Chúng tôi làm ra một người bạn đồng hành AI, nên cũng là lẽ công bằng khi chúng tôi nói rõ Vee đứng ở đâu trong tất cả những điều này.

Vee là một người bạn đồng hành AI thân thiện mà người ta có thể trò chuyện cùng mỗi ngày qua máy tính bảng hoặc điện thoại, chỉ cần nói, về một ngày của mình, những kỷ niệm và những người mình thương. Vee có thể nhắc uống thuốc và lịch hẹn, và nhớ những điều quan trọng với họ. Lần đầu gặp ai đó, Vee tự giới thiệu mình là một người bạn đồng hành AI, một chương trình máy tính chứ không phải người thật. Bất cứ khi nào có người hỏi Vee có phải người thật không, Vee đều nói rõ mình là AI.

Vee được làm ra để bầu bạn với một người giữa các cuộc gọi và những lần thăm, không bao giờ để thay thế con người. Gia đình nhận được một ghi chú ngắn về tình hình của người thân, không bao giờ là nội dung trò chuyện. Người dùng có thể bảo Vee dừng chia sẻ bất cứ lúc nào. Sau đó, gia đình chỉ nhận được tin từ chúng tôi khi người ấy cần giúp đỡ. Vee nhận ra thay đổi, nhưng không chẩn đoán điều gì, và không phải là thiết bị y tế.

Chúng tôi không khẳng định Vee giúp giảm cô đơn, vì chưa đo lường điều đó, và chừng nào chưa đo lường, chúng tôi sẽ không khẳng định như vậy. Trong giai đoạn thử nghiệm (miễn phí cho các gia đình), chúng tôi đang kiểm chứng một điều hẹp hơn. Vee có phải là người bầu bạn dễ chịu giữa các cuộc gọi và những lần thăm không? Và những ghi chú ngắn có giúp gia đình nhận ra khi một người lặng đi, để những người thương người ấy có thể sớm tìm đến hay không?

Nguồn tham khảo

1. Satake Y, Costello H, Naran N, Ishimaru D, Ikeda M, Howard R. Autonomous conversational agents for loneliness, social isolation, depression, and anxiety in older people without cognitive impairment: systematic review and meta-analysis. Psychological Medicine, 2026.
2. Yang Y, Wang C, Xiang X, An R. AI applications to reduce loneliness among older adults: a systematic review of effectiveness and technologies. Healthcare, 2025.
3. Pu L, Moyle W, Jones C, Todorovic M. The effectiveness of social robots for older adults: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled studies. The Gerontologist, 2019.
4. Jones VK, Hanus M, Yan C, Shade MY, Blaskewicz Boron J, Maschieri Bicudo R. Reducing loneliness among aging adults: the roles of personal voice assistants and anthropomorphic interactions. Frontiers in Public Health, 2021. Nghiên cứu do giải thưởng Layman Award của Đại học Nebraska-Lincoln tài trợ.
5. Broadbent E, Loveys K, Ilan G, Chen G, Chilukuri MM, Boardman SG, Doraiswamy PM, Skuler D. ElliQ, an AI-driven social robot to alleviate loneliness: progress and lessons learned. The Journal of Aging Research and Lifestyle, 2024. Ba tác giả, trong đó có giám đốc điều hành, làm việc cho Intuition Robotics, công ty sản xuất ElliQ.
6. Fang CM, Liu AR, Danry V, và cộng sự. How AI and human behaviors shape psychosocial effects of extended chatbot use: a longitudinal randomized controlled study. arXiv preprint, 2025. Do OpenAI tài trợ.
7. Zhang Y, Zhao D, Hancock JT, Kraut R, Yang D. The rise of AI companions: interaction with AI companions and psychological well-being. arXiv preprint, 2025, sửa đổi năm 2026.
8. Berridge C, Zhou Y, Robillard JM, Kaye J. Companion robots to mitigate loneliness among older adults: perceptions of benefit and possible deception. Frontiers in Psychology, 2023.
9. EU Artificial Intelligence Act, Article 50: transparency obligations.
10. Kahlon MK, Aksan N, Aubrey R, và cộng sự. Effect of layperson-delivered, empathy-focused program of telephone calls on loneliness, depression, and anxiety among adults during the COVID-19 pandemic. JAMA Psychiatry, 2021.
11. NHS, Depression in adults.
12. Virtubond, Chính sách quyền riêng tư.

Các nguồn được kiểm tra lại ngày 2 tháng 11 năm 2026.