เพื่อนคู่ใจ AI ช่วยคลายเหงาได้ไหม สิ่งที่ทำได้และทำไม่ได้

อาจช่วยได้บ้างสำหรับบางคน แต่ก็มีข้อแม้สำคัญที่ต้องรู้ งานศึกษาเรื่องหุ่นยนต์สังคม ผู้ช่วยเสียง และแชตบอตกับผู้สูงอายุ พบว่าโดยเฉลี่ยความเหงาลดลงไม่มากนัก แต่งานศึกษาส่วนใหญ่มีขนาดเล็กและทำในระยะสั้น มีไม่กี่ชิ้นที่เปรียบเทียบผู้ใช้กับคนในลักษณะใกล้เคียงกันที่ไม่ได้ใช้เพื่อนคู่ใจ และตัวเลขบางส่วนที่ยกมาอ้างกันบ่อยที่สุดก็มาจากบริษัทที่ผลิตสินค้าเหล่านั้นเอง เพื่อนคู่ใจช่วยให้ได้คุย ได้มีเพื่อน และมีกิจวัตรเล็ก ๆ ได้ในช่วงที่ไม่ได้โทรหรือไปเยี่ยม แต่ใช้แทนคนในชีวิตของใครไม่ได้ และรักษาภาวะซึมเศร้าไม่ได้

บทความนี้สรุปว่างานวิจัยพบอะไร อะไรที่ยังไม่มีใครรู้ ความเสี่ยงที่ควรใส่ใจอย่างจริงจัง และวิธีดูว่าเพื่อนคู่ใจช่วยได้จริงหรือไม่ เขียนขึ้นสำหรับครอบครัวและเพื่อน รวมถึงทุกคนที่กำลังคิดจะใช้เพื่อนคู่ใจเอง

งานศึกษาทดสอบอะไรไปแล้วบ้าง

นักวิจัยได้ลองใช้เพื่อนคู่ใจกับผู้สูงอายุ ซึ่งแบ่งกว้าง ๆ ได้สามแบบ

• หุ่นยนต์สังคม อุปกรณ์ที่มีตัวตนจับต้องได้ ซึ่งพูดคุยหรือโต้ตอบกับคน เช่น Paro และ ElliQ
• ผู้ช่วยเสียง ลำโพงอัจฉริยะอย่าง Echo ของ Amazon ที่ใช้เป็นคู่สนทนาประจำวัน
• แชตบอตและตัวละครบนหน้าจอ ซอฟต์แวร์บนหน้าจอที่คนพูดหรือพิมพ์คุยด้วย บางครั้งแสดงเป็นตัวละครแอนิเมชัน

งานวิจัยเหล่านี้ส่วนใหญ่ใช้เทคโนโลยีที่เรียบง่ายกว่าแชตบอต AI ในปัจจุบัน ในงานทบทวนล่าสุด มีเพียงชิ้นเดียวจากงานศึกษา 17 ชิ้นที่ใช้โมเดลภาษาขนาดใหญ่ (large language model) แบบที่อยู่เบื้องหลังเครื่องมืออย่าง ChatGPT

งานทบทวนพบอะไร

งานทบทวนชิ้นนั้นตีพิมพ์ในวารสาร Psychological Medicine ปี 2026 รวบรวมงานศึกษา 17 ชิ้นเรื่องระบบสนทนาอัตโนมัติ (หุ่นยนต์ ผู้ช่วยเสียง และแชตบอต) กับผู้ที่อายุ 60 ปีขึ้นไปซึ่งไม่มีภาวะบกพร่องทางการรู้คิด โดยเฉลี่ยแล้ว คะแนนความเหงาและภาวะซึมเศร้าดีขึ้นหลังได้ใช้ และไม่มีงานศึกษาใดรายงานว่าผู้เข้าร่วมแย่ลง คณะผู้วิจัยระบุว่าผลที่ดีขึ้นอยู่ในระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง และการเปลี่ยนแปลงเฉลี่ยของคะแนนภาวะซึมเศร้าอยู่ในระดับไม่มากนัก

รายละเอียดสำคัญไม่แพ้ข้อสรุปหลัก

• งานศึกษามีขนาดเล็ก ครึ่งหนึ่งมีผู้ใช้เพื่อนคู่ใจไม่เกิน 18 คน
• มีไม่กี่ชิ้นที่มีกลุ่มเปรียบเทียบที่เหมาะสม มีเพียงสามชิ้นที่เป็นการทดลองแบบสุ่มที่มีกลุ่มควบคุม เนื่องจากแทบไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ ผลที่รวบรวมได้จึงเป็นการเทียบผู้เข้าร่วมกับตัวเองก่อนและหลังใช้ ไม่ใช่เทียบกับคนในลักษณะใกล้เคียงกันที่ไม่ได้ใช้เพื่อนคู่ใจ
• ติดตามผลในระยะสั้น มีไม่กี่ชิ้นที่ติดตามผู้เข้าร่วมเป็นเวลานาน คณะผู้วิจัยจึงบอกว่ายังไม่แน่ชัดว่าประโยชน์ที่ได้จะคงอยู่หรือไม่

งานทบทวนอีกสองชิ้นก็ชี้ไปทางเดียวกัน งานทบทวนปี 2025 ในวารสาร Healthcare ซึ่งรวบรวมงานศึกษาเครื่องมือที่ใช้ AI เก้าชิ้น (ส่วนใหญ่เป็นหุ่นยนต์สังคม) พบว่าหกชิ้นรายงานว่าความเหงาลดลงอย่างมีนัยสำคัญ โดยแต่ละชิ้นมีผู้เข้าร่วมระหว่าง 15 ถึง 64 คน ส่วนงานทบทวนการทดลองแบบสุ่มเรื่องหุ่นยนต์สังคมที่ออกมาก่อนหน้านั้น ในวารสาร The Gerontologist ปี 2019 รายงานว่าหุ่นยนต์อาจช่วยลดความเหงาได้ แต่ระบุว่าข้อสรุปมีข้อจำกัด เพราะยังขาดงานศึกษาคุณภาพสูง

เมื่ออ่านรวมกัน งานทบทวนเหล่านี้แสดงสัญญาณที่น่ายินดีแต่ยังไม่มากนัก จากงานศึกษาขนาดเล็กและระยะสั้น ซึ่งเป็นเหตุผลให้ศึกษาเพิ่มเติม ไม่ใช่คำสัญญา

การศึกษานำร่องขนาดเล็ก และงานศึกษาของบริษัทผู้ผลิตเอง

งานศึกษาสองชิ้นต่อไปนี้แสดงให้เห็นว่า หลักฐานจำนวนมากเป็นอย่างไรเมื่อดูใกล้ ๆ

ผู้ช่วยเสียงในที่พักสำหรับผู้สูงอายุที่ยังช่วยเหลือตัวเองได้ ในการศึกษานำร่องปี 2021 ในภูมิภาคมิดเวสต์ของสหรัฐฯ ผู้เข้าร่วม 16 คน อายุ 77 ถึง 96 ปี ซึ่งอยู่ตามลำพังในที่พักแบบนี้ ได้รับ Amazon Echo โดยขอให้คุยกับอุปกรณ์นี้อย่างน้อยวันละห้าครั้ง หลังผ่านไปสี่สัปดาห์ คะแนนความเหงาของผู้เข้าร่วมลดลง การศึกษานี้ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ และคณะผู้วิจัยเองก็เรียกว่าเป็นการศึกษานำร่อง ทุนวิจัยมาจากรางวัลของมหาวิทยาลัยเนแบรสกา-ลินคอล์น และคณะผู้วิจัยแจ้งว่าไม่มีผลประโยชน์ทางการค้าเกี่ยวข้อง

หุ่นยนต์เพื่อนคู่ใจที่ศึกษาร่วมกับผู้ผลิต บทความปี 2024 เกี่ยวกับ ElliQ หุ่นยนต์ที่ออกแบบมาให้เป็นฝ่ายเริ่มบทสนทนาเอง แทนที่จะรอให้มีคนพูดด้วย เขียนร่วมกันโดยประธานเจ้าหน้าที่บริหารของ Intuition Robotics บริษัทผู้ผลิตหุ่นยนต์ตัวนี้ และพนักงานของบริษัทอีกสองคน ตัวเลขที่โดดเด่นที่สุดในบทความ ซึ่งระบุว่าผู้ตอบ 80% เห็นด้วยว่ารู้สึกเหงาน้อยลงเมื่อมีหุ่นยนต์อยู่ด้วย มาจากแบบสำรวจลูกค้าที่ตัวหุ่นยนต์เองเป็นผู้ถาม หลังใช้งานมาแล้วอย่างน้อย 30 วัน จากผู้ใช้ 278 คนที่ได้รับเชิญ มีผู้ตอบ 173 คน คณะผู้เขียนระบุว่ายังต้องมีการทดลองแบบสุ่มที่มีกลุ่มควบคุม เพื่อแสดงว่า ElliQ ได้ผลหรือไม่เมื่อเทียบกับความช่วยเหลือรูปแบบอื่น

ตัวเลขจากบริษัทไม่ได้ไร้ค่า แต่ก็ไม่ได้มาจากฝ่ายที่เป็นอิสระเช่นกัน เมื่อผลิตภัณฑ์ใดอ้างว่าช่วยลดความเหงาได้ ก็สมเหตุสมผลที่จะถามว่าใครเป็นคนวัด วัดอย่างไร และเทียบกับอะไร

สิ่งที่ยังไม่มีใครรู้

• ประโยชน์จะคงอยู่หรือไม่ งานศึกษาในงานทบทวนปี 2026 มีระยะเวลาตั้งแต่การใช้งานสั้น ๆ สามครั้ง ไปจนถึงสี่เดือน
• แชตบอต AI ในปัจจุบันเป็นอย่างไรเมื่อเทียบกัน งานทบทวนปี 2026 มีงานศึกษาเรื่องโมเดลภาษาขนาดใหญ่เพียงชิ้นเดียว หลักฐานในผู้สูงอายุจึงบอกได้ไม่มากเกี่ยวกับแชตบอตที่มีขายอยู่ตอนนี้
• มีความหมายอย่างไรต่อผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อม งานทบทวนปี 2026 รวมเฉพาะผู้ที่ไม่มีภาวะบกพร่องทางการรู้คิดหรือภาวะสมองเสื่อม ผลที่พบจึงไม่ได้บอกอะไรเกี่ยวกับคนกลุ่มนี้เลย
• เหมาะกับใคร ในแบบสำรวจผู้ใหญ่ 825 คนในสหรัฐฯ อายุ 25 ถึง 88 ปี ซึ่งตีพิมพ์ในปี 2023 ผู้ตอบ 68.7% ไม่คิดว่าเพื่อนคู่ใจประดิษฐ์ที่พูดได้จะทำให้ตนเหงาน้อยลง และยิ่งอายุมาก ก็ยิ่งมีแนวโน้มน้อยที่จะคิดเช่นนั้น

ความเสี่ยงที่ควรใส่ใจอย่างจริงจัง

การใช้งานที่มากกว่ามาพร้อมกับความเหงาที่มากกว่า ในงานศึกษาแบบสุ่มนานสี่สัปดาห์กับผู้ใหญ่ 981 คนในสหรัฐฯ ที่ใช้ ChatGPT ผู้ที่เลือกใช้มากกว่า ไม่ว่าจะได้รับเวอร์ชันใด รายงานว่ารู้สึกเหงามากกว่า เข้าสังคมกับคนจริง ๆ น้อยกว่า พึ่งพาแชตบอตทางอารมณ์มากกว่า และมีการใช้งานที่เป็นปัญหามากกว่า ผู้เข้าร่วมมีอายุเฉลี่ยราว 40 ปี งานศึกษานี้ได้รับทุนจาก OpenAI ผู้พัฒนา ChatGPT และผู้เขียนสี่คนทำงานที่บริษัทนี้ งานนี้เผยแพร่เป็นฉบับก่อนตีพิมพ์ (preprint) คือบทความที่เผยแพร่ก่อนผ่านการประเมินโดยผู้ทรงคุณวุฒิ และเนื่องจากผู้เข้าร่วมเลือกเองว่าจะใช้มากแค่ไหน ผลจึงแสดงความเชื่อมโยง ไม่ได้บอกว่าอะไรเกิดก่อน

แบบสำรวจอีกชิ้นหนึ่งกับผู้ใหญ่ 1,131 คนในสหรัฐฯ ที่ใช้ Character.AI แพลตฟอร์มที่คนเข้าไปแชตกับตัวละคร AI พบว่าการใช้เพื่อเป็นเพื่อนคุยเป็นหลักเชื่อมโยงกับสุขภาวะที่ต่ำกว่า และยิ่งชัดขึ้นเมื่อใช้อย่างหนัก

การพึ่งพา เพื่อนคู่ใจพร้อมคุยเสมอ และไม่เคยเบื่อที่จะฟัง นั่นเป็นส่วนหนึ่งของเสน่ห์ และก็เป็นเหตุผลที่ควรสังเกตว่าเพื่อนคู่ใจกำลังช่วยเติมเต็มสัปดาห์ของใครสักคน หรือกำลังเข้ามาแทนที่คนอื่น ๆ ในสัปดาห์นั้นอย่างเงียบ ๆ

ไม่รู้ว่ากำลังคุยกับ AI ประเด็นนี้น่ากังวลที่สุดสำหรับผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อม ในแบบสำรวจปี 2023 ชิ้นเดียวกัน เมื่อให้ลองนึกภาพว่าตัวเองมีภาวะสมองเสื่อม ผู้ตอบ 69.3% บอกว่าจะรู้สึกไม่สบายใจ หากคนที่ดูแลตนปล่อยให้เชื่อว่าเพื่อนคู่ใจประดิษฐ์เป็นมนุษย์จริง ๆ ตั้งแต่วันที่ 2 สิงหาคม 2026 กฎหมาย AI ของสหภาพยุโรป (EU AI Act) กำหนดให้ระบบ AI ที่พูดคุยกับคนโดยตรง ต้องออกแบบให้แจ้งคนที่คุยด้วยว่ากำลังโต้ตอบกับ AI เว้นแต่จะเห็นได้ชัดอยู่แล้ว

ความเป็นส่วนตัว เวลาเจอผู้ฟังที่ดี คนเรามักเล่าเรื่องสุขภาพ ครอบครัว และเรื่องเงิน สิ่งที่พูดออกไปจะเป็นอย่างไรต่อ ขึ้นอยู่กับบริษัทล้วน ๆ คู่มือของเราเรื่องคำถามด้านความเป็นส่วนตัวที่ควรถามก่อน จะบอกว่าควรตรวจสอบอะไรบ้าง

สิ่งที่เพื่อนคู่ใจพอจะทำได้

ต่อไปนี้คือสิ่งที่เพื่อนคู่ใจทำได้ ไม่ใช่ผลลัพธ์ที่มีใครพิสูจน์แล้ว

• อยู่เป็นเพื่อนในช่วงที่ไม่ได้โทรหรือไปเยี่ยม ในยามบ่ายที่เงียบ ๆ หรือตอนเย็นที่ไม่มีใครอยู่ให้คุยด้วย
• คุยเรื่องธรรมดาในชีวิต เรื่องในแต่ละวัน สวน ความทรงจำ หรือคนที่ท่านรัก ตามจังหวะของท่านเอง โดยไม่ต้องเรียนรู้อะไร
• ช่วยให้มีกิจวัตรแบบเบา ๆ เตือนเรื่องยาหรือนัดหมาย หรือการคุยกันตอนเช้าที่กลายเป็นส่วนหนึ่งของวัน
• จำสิ่งที่สำคัญกับท่าน ชื่อคน เรื่องเล่า และสิ่งที่คุยกันครั้งก่อน บทสนทนาจึงต่อจากเดิมได้

บางคนจะชอบ บางคนจะไม่ชอบ และทั้งสองแบบก็สมเหตุสมผล

สิ่งที่เพื่อนคู่ใจทำไม่ได้

ใช้แทนคนไม่ได้ หลักฐานที่ชัดเจนที่สุดบางส่วนเรื่องการบรรเทาความเหงา มาจากการได้ติดต่อพูดคุยกับคนอื่นตามปกติ ในการทดลองแบบสุ่มที่ตีพิมพ์ในปี 2021 ผู้โทร 16 คน อายุ 17 ถึง 23 ปี ซึ่งผ่านการอบรมสั้น ๆ เรื่องการสนทนาอย่างเข้าอกเข้าใจ โทรหาผู้ใหญ่ 240 คนที่ได้รับความช่วยเหลือจาก Meals on Wheels Central Texas (องค์กรส่งอาหารถึงบ้านในรัฐเท็กซัส) หลังผ่านไปสี่สัปดาห์ กลุ่มที่ได้รับสายรายงานว่ารู้สึกเหงา ซึมเศร้า และวิตกกังวลน้อยกว่ากลุ่มที่ไม่ได้รับสาย คู่มือของเราเรื่องความเหงาในผู้สูงอายุ สรุปสิ่งอื่นที่ช่วยได้ไว้

รักษาภาวะซึมเศร้าไม่ได้ เพื่อนคู่ใจที่ทำให้วันของใครสดใสขึ้น ไม่ได้กำลังรักษาความเจ็บป่วย ภาวะซึมเศร้ามีวิธีรักษาที่ได้ผล รวมถึงการบำบัดด้วยการพูดคุย และยาต้านซึมเศร้าสำหรับบางคน ส่วน NHS ระบบบริการสุขภาพแห่งชาติของสหราชอาณาจักร ระบุว่าถ้าคิดว่าตัวเองอาจมีภาวะซึมเศร้า สิ่งสำคัญคือต้องขอความช่วยเหลือจากแพทย์ประจำตัว ถ้าใครสักคนดูหม่นหมองติดต่อกันหลายสัปดาห์ หมดความสนใจในสิ่งที่เคยชอบ หรือพูดทำนองว่าตัวเองเป็นภาระ ให้ชวนไปพบแพทย์ประจำตัว และเสนอตัวช่วยจัดการให้ ถ้าคุณกังวลเรื่องความปลอดภัยเฉพาะหน้าของคนคนนั้น ให้โทรเบอร์ฉุกเฉินในพื้นที่ของคุณ

ช่วยได้จริงไหม คำถามที่ควรถามเมื่อผ่านไปสักสองสามสัปดาห์

ถ้าคุณหรือคนที่คุณรักลองใช้เพื่อนคู่ใจ คำถามเหล่านี้ควรถามด้วยกันเมื่อผ่านไปสักสองสามสัปดาห์ และถามอีกครั้งเมื่อผ่านไปสองสามเดือน

เพื่อนคู่ใจช่วยได้จริงไหม

1. ช่วยเติมเต็มสัปดาห์ หรือกำลังเข้ามาแทนที่อะไรบางอย่างในสัปดาห์
2. ยังได้โทรคุย เจอกัน และออกไปข้างนอกกับคนอื่นบ่อยเท่าเดิมไหม
3. ใช้เพราะชอบ หรือใช้เพราะรู้สึกว่าต้องใช้
4. ชัดเจนทุกครั้งไหมว่าเป็น AI ไม่ใช่คน
5. ทุกคนรู้ไหมว่าใครเห็นอะไรได้บ้าง และจะหยุดการแบ่งปันได้อย่างไร
6. อารมณ์หม่นหมองต่อเนื่องมาหลายสัปดาห์แล้วหรือยัง เรื่องนี้เป็นหน้าที่ของแพทย์ประจำตัว ไม่ใช่เพื่อนคู่ใจ

บทบาทของ Vee

เราเป็นผู้สร้างเพื่อนคู่ใจ AI จึงควรบอกให้ชัดว่า Vee อยู่ตรงไหนในเรื่องทั้งหมดนี้

Vee คือเพื่อนคู่ใจ AI ที่เป็นกันเอง ซึ่งใครสักคนคุยด้วยได้ทุกวันผ่านแท็บเล็ตหรือโทรศัพท์ แค่พูดก็พอ ทั้งเรื่องในแต่ละวัน ความทรงจำ และคนที่ตนรัก Vee เตือนเรื่องยาและนัดหมายได้ และจำสิ่งที่สำคัญกับคนคนนั้นไว้ ครั้งแรกที่ได้พบใคร Vee จะแนะนำตัวว่าเป็นเพื่อนคู่ใจ AI เป็นคอมพิวเตอร์ ไม่ใช่คน และทุกครั้งที่มีคนถามว่าเป็นคนหรือเปล่า Vee จะตอบชัดเจนว่าเป็น AI

Vee ออกแบบมาให้อยู่เป็นเพื่อนในช่วงที่ไม่ได้โทรหรือไปเยี่ยม และไม่มีวันมาแทนคน ครอบครัวจะได้รับบันทึกสั้น ๆ ว่าท่านเป็นอย่างไรบ้าง แต่จะไม่ได้เห็นบทสนทนาเลย ท่านบอกให้ Vee หยุดแบ่งปันได้ทุกเมื่อ หลังจากนั้น ครอบครัวจะได้ยินจากเราเฉพาะเมื่อท่านต้องการความช่วยเหลือ Vee สังเกตความเปลี่ยนแปลง แต่ไม่วินิจฉัยอะไรเลย และไม่ใช่เครื่องมือแพทย์

เราไม่ได้อ้างว่า Vee ช่วยลดความเหงา เพราะเรายังไม่ได้วัดผล และตราบใดที่ยังไม่ได้วัด เราจะไม่อ้างเช่นนั้น ในช่วงโครงการนำร่องซึ่งครอบครัวใช้ได้ฟรี เรากำลังทดสอบสิ่งที่แคบกว่านั้น คือ Vee เป็นเพื่อนที่ดีหรือเปล่าในช่วงที่ไม่ได้โทรหรือไปเยี่ยม และบันทึกสั้น ๆ ช่วยให้ครอบครัวสังเกตได้ไหมเมื่อใครสักคนเงียบหายไป คนที่รักท่านจะได้ติดต่อไปหาได้เร็วขึ้น

แหล่งข้อมูล

1. Satake Y, Costello H, Naran N, Ishimaru D, Ikeda M, Howard R. Autonomous conversational agents for loneliness, social isolation, depression, and anxiety in older people without cognitive impairment: systematic review and meta-analysis. Psychological Medicine, 2026.
2. Yang Y, Wang C, Xiang X, An R. AI applications to reduce loneliness among older adults: a systematic review of effectiveness and technologies. Healthcare, 2025.
3. Pu L, Moyle W, Jones C, Todorovic M. The effectiveness of social robots for older adults: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled studies. The Gerontologist, 2019.
4. Jones VK, Hanus M, Yan C, Shade MY, Blaskewicz Boron J, Maschieri Bicudo R. Reducing loneliness among aging adults: the roles of personal voice assistants and anthropomorphic interactions. Frontiers in Public Health, 2021. ได้รับทุนจาก University of Nebraska-Lincoln Layman Award
5. Broadbent E, Loveys K, Ilan G, Chen G, Chilukuri MM, Boardman SG, Doraiswamy PM, Skuler D. ElliQ, an AI-driven social robot to alleviate loneliness: progress and lessons learned. The Journal of Aging Research and Lifestyle, 2024. ผู้เขียนสามคน รวมถึงประธานเจ้าหน้าที่บริหาร ทำงานให้ Intuition Robotics ผู้ผลิต ElliQ
6. Fang CM, Liu AR, Danry V, et al. How AI and human behaviors shape psychosocial effects of extended chatbot use: a longitudinal randomized controlled study. arXiv preprint, 2025. ได้รับทุนจาก OpenAI
7. Zhang Y, Zhao D, Hancock JT, Kraut R, Yang D. The rise of AI companions: interaction with AI companions and psychological well-being. arXiv preprint, 2025 ปรับปรุงเมื่อปี 2026
8. Berridge C, Zhou Y, Robillard JM, Kaye J. Companion robots to mitigate loneliness among older adults: perceptions of benefit and possible deception. Frontiers in Psychology, 2023.
9. EU Artificial Intelligence Act, Article 50: transparency obligations
10. Kahlon MK, Aksan N, Aubrey R, et al. Effect of layperson-delivered, empathy-focused program of telephone calls on loneliness, depression, and anxiety among adults during the COVID-19 pandemic. JAMA Psychiatry, 2021.
11. NHS, Depression in adults
12. Virtubond, นโยบายความเป็นส่วนตัว

ตรวจสอบแหล่งข้อมูลเมื่อ 2 พฤศจิกายน 2026